System emerytalny w Polsce

Wielu z Was jest zapewne sceptycznych wobec systemu emerytalnego w Polsce. Wiele osób w różnym wieku martwi się o swoją przyszłość, choć znaczna część osób młodych myśli o wieku emerytalnym jako czymś niezmiernie odległym, czymś wręcz abstrakcyjnym. Warto się jednak zastanowić zawczasu, jakiego rodzaju „kwiecia wieku” sobie życzymy. Od naszych działań w teraźniejszości zależy, czy będziemy musieli wybierać, jak to się mówi, między jedzeniem a lekami, czy spędzimy te kilkanaście, może dziesiąt lat, odpoczywając i ciesząc się na przykład podróżami czy spełnianiem swoich pasji.

Jeśli wybraliście drugi wariant, warto się przyjrzeć systemowi, który mamy dziś w Polsce oraz zastanowić się, jak jeszcze możemy zabezpieczyć sobie godne życie na starsze lata.

Niektórzy zakładają, że ich dzieci będą w stanie i woli utrzymywać ich, gdy Ci przejdą na emeryturę. Być może część z tych osób ma rację, jednak warto, żeby zastanowiły się, czy one utrzymują swoich rodziców i czy wydaje się realne, żeby ich dzieci przeznaczały każdego miesiąca pewną znaczną kwotę na swoich rodziców. Część osób doradziłaby tu jednak niebycie ciężarem dla swoich dzieci, część sceptyków powiedziałoby natomiast „Umiesz liczyć? Licz na siebie!” Jakichkolwiek konkluzji nie wynosilibyśmy z zagadnienia o utrzymujących dzieciach, na pewno nie zaszkodzi przeanalizować możliwości, które mamy sami.

I filar – ZUS

„Podstawowym” źródłem emerytalnym w Polsce jest emerytura wypłacana ze składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Problem z tym filarem jest jednak taki, że wysokość pobieranych składek jest niższa od wysokości wypłacanych emerytur. Co roku ZUS wykazuje większy deficyt (przede wszystkim z powodu demografii). Oprócz tego w związku z tym, że żyjemy coraz dłużej i w coraz lepszym zdrowiu, z czasem coraz mniej podatników będzie miało za zadanie utrzymywanie coraz większej ilości emerytów. Według prognoz ZUS deficyt na rok 2050 (już za 30 lat) wyniesie 129,54 mld zł rocznie.

Przyjrzyjmy się, w jaki sposób ZUS oblicza naszą emeryturę.

ZŚ/ODDŻ=E, gdzie:
ZŚ – Zgromadzone Środki
ODDŻ – Oczekiwana Dalsza Długość Życia
E – Emerytura

Patrząc na ten wzór możemy z łatwością zrozumieć, że im później przechodzimy na emeryturę, tym liczba w mianowniku jest niższa, a więc Emerytura wyższa, liczba w liczniku natomiast z czasem rośnie, więc tym samym również zwiększa ostateczną kwotę.

W 2017 roku przeciętne emerytura wynosiła prawie 50% przeciętnych zarobków (mediana wynagrodzeń na II kwartał 2017 roku: 4 353,55 zł). Według szacunków kwota ta ma spadać w czasie ze względu na demografię. Warto się zastanowić, czy ta kwota jest dla nas wystarczająca.

Mówi się, że warto przewidzieć, że żyć z emerytury przyjdzie nam przez około 20 lat życia (z powodu średniej wieku – jednak większość ludzi dożywa wieku sędziwego i nie ma sensu zakładać, że akurat znajdziemy się w niewielkim procencie, który umrze przedwcześnie).

Gdybyśmy chcieli do swojej emerytury dołożyć na przykład 2000 zł, to możemy to policzyć, zakładając, że przez około 40 lat będziemy odkładać na ostatnie 20 lat życia. Aby co miesiąc wypłacać dodatkowe 2000 zł przez 20 lat, czyli łącznie 480 000 zł przez 240 miesięcy, musielibyśmy odkładać 480 000 zł przez 40 lat, a więc 1000 zł miesięcznie. Pomijamy w tych obliczeniach wszelkie koszta czy stopy zwrotu przy prowadzeniu, na przykład, lokaty.

Jeśli byśmy jednak te pieniądze inwestowali z 5% zyskiem w skali roku, to zaczynając w wieku 25 lat, bylibyśmy w stanie zarobić na te 480 000 zł, odkładając jedynie 314,54 zł miesięcznie. Jeśli zaczęlibyśmy w wieku 35 lat, byłoby to już jednak ok. 576 zł miesięcznie, w wieku 40 lat – 806 i z wiekiem rosłoby coraz intensywniej. Znów prowadzi nas to do konkluzji, że im szybciej zaczniemy, tym łatwiej odłożymy.

II filar – OFE

Nie tyle alternatywą co dodatkiem do I filaru mogą być Otwarte Fundusze Emerytalne, które inwestują posiadane środki w różne instrumenty finansowe i działają w oparciu o ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.

Środki z OFE podlegają dziedziczeniu. Jeśli członek OFE nie wskazał konkretnej osoby do dziedziczenia: 50% współmałżonkowi w przypadku wspólnoty majątkowej, kolejne 50% pozostałym spadkobiercom na zasadach przewidzianych w prawie spadkowym.

Odnośnie OFE pojawiły się w 2019 roku plany likwidacyjne. Propozycja przewiduje przeniesienie oszczędności do ZUS lub do IKE (o którym niżej). Wybór przeniesienia ich do IKE ma wiązać się jednak z 15-procentową opłatą.

III filar – nieopisane wyżej dobrowolne formy oszczędzania na emeryturę:

PPE (Pracowniczy program emerytalny) – pracodawca odkłada składkę w wysokości 7% wynagrodzenia na pracownika. Kwota ta jest zwolniona z podatku belki i podlega dziedziczeniu. Jedynie podatek dochodowy musi zostać odprowadzony przez podatnika – 18% lub 32% – w praktyce na każde 100 złotych zapłaconego przez nas podatku przypada nam w przypadku niższego progu podatkowego 555,55 zł, w przypadku wyższego – 312,50 zł. W oczywisty sposób jest to korzystne, ponieważ różnica między 555,55 zł czy 312,50 zł a 100 zł jest naszym czystym zyskiem. Nie każda jednak firma oferuje taki program dla swoich pracowników.

Dlatego kolejną możliwością jest indywidualne odkładanie środków w ramach III filaru.

Jednym z nich jest IKE (Indywidualne Konta Emerytalne), które również są zwolnione z podatku belki, a pozwalają w ramach swojej oferty na inwestowanie w różnego rodzaju produkty finansowe. Warunkiem zwolnienia z podatku belki jest odkładanie w IKE do 60. r.ż. – w praktyce nie jest to ryzyko, ponieważ przy inwestycjach poza IKE i tak ten podatek byśmy płacili.

Limit miesięcznej składki w IKE to około 1 306,75 zł miesięcznie. W założeniu, że w wieku 25 lat zaczęlibyśmy odkładać z IKE i wpłacalibyśmy tego rzędu maksymalne składki przez 40 lat, to przy 5-procentowym zysku w skali roku wpłacona przez nas kwota (łącznie 626 880 zł) zarobiłaby na nas 1 374 406,42 zł. Przy zwolnieniu z podatku belki w ramach IKE jesteśmy 19% podatku do przodu.

Podobnym do IKE narzędziem jest IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego). Znacznymi różnicami są:
– brak możliwości inwestowania w Detaliczne Obligacje Skarbu Państwa,
– odkładanie do 65. r. ż.
– odliczanie kwoty składek od naszego dochodu,
– możliwość wypłacania pieniędzy co roku,
w przypadku wypłacenia środków przed 65. r. ż. zarówno kwota zainwestowana jak i kwota wypłaconego zysku są obciążone podatkiem dochodowym (co z jednej strony grozi utratą kapitału, z drugiej może powstrzymywać przed wypłaceniem środków „przedwcześnie”),
– limity składek wynoszą około 522,70 zł miesięcznie.

W związku z powyższym, jeśli przez 40 lat miesięcznie odkładalibyśmy maksymalną kwotę, po tym czasie przy sumie wpłat 250 896 zł przy 5-procentowym zysku w skali roku zyskalibyśmy 550 078,28 zł, co dałoby nam dodatkowe 3003,65 zł miesięcznie emerytury. Oprócz tego zarobilibyśmy na ulgach podatkowych:
– w przypadku 18-procentowego progu podatkowego: 6 272,40 zł * 18% = 1 129,032 zł rocznie, czyli łącznie 45 161,28 zł,
– w przypadku 32-procentowego progu podatkowego: 6 272,40 zł * 32% = 2 007,168 zł rocznie, czyli łącznie 80 286,72 zł.

Każda wypłata z IKZE będzie jednak obciążona zryczałtowanym podatkiem 10%, nie jest to jednak problematyczne, bo znów omijamy podatek belki w wysokości 19%.

Oprócz powyższych oczywiście każdy może inwestować w nieruchomości, prowadzić intratną działalność czy stworzyć sobie inne źródło zysku. Jednak powyższe propozycje dają stabilną i jednocześnie intratną możliwość zapewnienia sobie bytu w przyszłości.

Na co więc się zdecydować?

Na pewno, jeśli chcecie zdecydować się na inwestowanie w emeryturę, w pierwszej kolejności przystąpcie do PPE, jeśli istnieje taka możliwość, ewentualnie opowiedzcie o tym programie swojemu pracodawcy, być może będzie skłonny się nań zdecydować. Po drugie otwórzcie IKE, a jeśli możecie, także IKZE. Dzięki możliwości ustawienia stałego zlecenia przelewów w banku będziecie mieli czas na inne inwestycje czy po prostu na życie, dzięki czemu temat emerytury przestanie być dla Was tematem problematycznym.

Materiał powstał dzięki dofinansowaniu z NIW-CRSO w ramach PROO.

You Might Also Like